De Hoenderhof van Jan Steen

 

Welkom in De Hoenderhof van Jan Steen.

Dit was het thema van onze unieke Europese clubshow, die plaatsvond van 20 t/m 22 oktober 2005 in sporthal De Peppel in Ede. Maar hebt u dit schilderij wel eens goed bekeken?

Voor een echte blik op dit schilderij moet u eigenlijk een bezoek brengen aan het museum Mauritshuis te Den Haag. Maar misschien lukt het ook met bijgaande afbeelding.

Wist u dat De Hoenderhof één van schilderijen is met de meest verschillende soorten oud-Nederlandse kleindierrassen?

 

 

 

 

De Hoenderhof

De Hoenderhof is gemaakt in 1660. Het schilderij is 107,4 cm hoog en 81, 4 cm breed. Er worden in die tijd veel schilderijen gemaakt met hoenders en andere dieren. Jan Steen schilderde in zijn leven wel meer hoenders: De pluimveeverkoper, Het hanengevecht, De bruilofsstoet. Jan Steen houdt de mensen een spiegel voor. We zien op Jan Steen's Hoenderhof: Het meisje Bernardina geeft een lammetje melk. Bij de brug naar het kastel lopen nog wat meer schapen.
Een Italiaans windhondje likt de gemorste melk op. Links van Bernardina ligt een Spioentje: een schoothondje. (Zo'n hondje staat ook op het grafmonument van Prins willem van Oranje in Delft!). We zien op het schilderij o.a. ook Hollandse Kuifhoenders, Kuifeenden, een voorouder van de Ned. Uilebaard of Kraaikop, Kapucijnerduiven en nog veel meer.
Deze rassen zijn honderden jaren in stand gehouden door de bovenlaag van onze bevolking en vanaf de 20e eeuw door fokkers die daarmee hun vrije tijd zinvol besteedden. Momenteel worden deze zeer bijzondere dieren door nog slechts enkelen bewust in stand gehouden. We zien op het schilderij voor Bernardina ook een duifachtige vogel met fazantenveren. We weten niet wat hier bedoeld wordt.
Het houden van de afgebeelde bijzondere huisdieren met bijvoorbeeld kuiven en baarden geven in die tijd status. U ziet rechts van het meisje een man met een zojuiste geraapte mand met eieren en de kan melk. Links van het meisje ziet u een man met een kloek en een nest met kuikens. Hij is waarschijnlijk de dierenverzorger. Hij is een dwerg. Het is geheel in de lijn van de werken van Jan Steen om in dit tafereel een boodschap met een moraal te leggen. Het is aardig daar eens over van gedachten te wisselen. Links van de poort staat een hoender en duivenhok uit die tijd.
Naar de mening van deskundigen is De Hoenderhof een van de hoogtepunten in het werk van Jan Steen. Als liefhebber van zeldzaam kleinvee kunnen we dat alleen maar onderschrijven.

Prominent op De Hoenderhof staat een meisje. Over haar identiteit is ook lange tijd onzekerheid geweest.

Het meisje op de Hoenderhof 

Op De Hoenderhof staat centraal een meisje op met een mooie geel/witte jurk. Het meisje woont in het kasteel zichtbaar achter de poort. Boven de poort is het familiewapen Mathenesse-Lokhorst.
Het kasteel heet Lokhorst of ook wel Oud-Teilingen. Het kasteel stond bij Warmond vlakbij Leiden. Jan Steen woont er als hij het schildert. Het is in die tijd eigendom van Jan van Wassenaar. In het kasteel woont ook Anna van den Bongard. Ze had zelf geen kinderen.
Ze heeft wel een pleegdochtertje, Bernardina Margriet van Raesfelt. Bernadina is een nichtje van haar tweede man. Anna van den Bongard heeft waarschijnlijk aan Jan Steen gevraagd De Hoenderhof te schilderen. De Hoenderhof is eigenlijk een bijzonder portret van Bernardina. Ze trouwde in 1674 met Gerard van Wassenaar- Alckemade.
Ze kregen een zoon Thomas. Er is ook wel gezegd dat het meisje in geel en wit op het schilderij Jacoba Maria van Wassenaar is. Dat was de dochter van Jan van Wassenaar. Deskundigen zeggen dat als deze Jan de opdracht gegeven zou hebben, zeker het familiewapen van de Van Wassenaars boven de poort geschilderd zou zijn.
Daarom zal het wel niet Jacoba Maria zijn. Er is ook een tijd geweest dat men dacht dat dat het meisje een prinsesje uit ons koningshuis was. In 1774 wordt het schilderij gekocht door prins Willem V. Jaren daarna ontstond de vergissing. Het meest waarschijnlijk is het meisje Bernardina.

Verslag Europashow

Een verslag van de show is uitgebracht in een boekwerk. Dit verslag met diverse kleurenfoto's is te verkrijgen via Luuk Hans, de penningmeester van de N.K.B.C. Zijn contactgegevens kunt u vinden onder de knop 'Bestuur' op de hoofdpagina.